برنامه آموزش مهارت های قاطعیت و اجتماعی

توضیحات

برنامه آموزش مهارت های قاطعیت و اجتماعی

امروزه علی رغم ايجاد تغييرات عميق فرهنگی و تغيير شيوه های زندگی، بسياری از افراد  در رويارويی با مسائل زندگی فاقد توانايی های لازم و اساسی هستند و همين امر آنان را در مواجهه با مسائل و مشکلات زندگی و مقتضيات آن آسيب پذير می نمايد. انسان ها برای مقابله ی سازگارانه با استرس ها، موقعيت های مختلف وکشمکش های زندگی به کارکردهايی نياز دارندکه آنها را درکسب اين توانايی تجهيز نمايد. اين کارکردها بسيار زيربنايی هستند و در فرايند تحول شکل می گيرند.کارکردهايی نظير شناخت ها، عواطف و رفتارها که در قالب ساختارهايی مانند عزت نفس، خودکارآمدی، توانايی حل مسئله ، مقابله، درک از خود، مهارت های اجتماعی و سبک های اسناد تجلی می يابند.

برنامه آموزش مهارت های زندگی شامل برنامه هايی نظير مديريت خشم، راهبردهای مقابله ای  با رخدادهای منفی، استفاده مطلوب از فرصت ها، و ايجاد روابط صميمانه می شود. برای رسيدن به چنين اهدافی برنامه آموزش مهارت های زندگی در جهت ارتقای توانايی های روانی اجتماعی بوجود آمده است.

بنابراين، هدف عمده برنامه آموزش مهارت های زندگی ارتقاءتوانايی های روانی اجتماعی است. توانايی های روانی اجتماعی عبارت است از آن گروه توانايی ها که فرد را برای مقابله ای مؤثر و پرداختن به کشمکش ها و موقعيت های زندگی ياری می بخشد. اين توانايی ها فراد را قادر می سازد تا در رابطه با ساير انسان ها، جامعه ، فرهنگ و محيط خود مثبت و سازگارانه عمل نمايد و سلامت روان خود را تأمين نمايد(نوری قاسم آبادی و محمدخانی،1379).

توانايی های روانی اجتماعی در ارتقای بهداشت و سلامت نقش مهمی بر عهده دارند. در اينجا منظور از سلامت معنای عام آن يعنی سلامت و بهداشت جسمانی، روانی و اجتماعی است. زمانی که مشکلات بهداشتی ناشی از رفتارها هستند و اين رفتارها ناشی از ناتوانی فرد در مقابله ای صحيح با استرس ها و فشارهای زندگی است، افزايش توانايی های روانی- اجتماعی نقش مهمی در فعاليت های پيشگيرانه خواهد داشت. همين طور در مورد ارتقای بهداشت و سلامت نيز صدق می نمايد.به ويژه اينکه امروزه به نقش رفتارها در ايجاد مشکلات بهداشتی تأکيد می شود. مستقيم ترين روش مداخله، به منظور ارتقای توانايی های روانی اجتماعی، مداخله هايی است که منابع مقابله ای[1] اشخاص وتوانايی های شخصی و اجتماعی آنان را تقويت می کند (نوری قاسم آبادی و محمدخانی،1379). رين[2] و مارکل[3] (1979) مهارت های اجتماعی را اعمال کلامی و غير کلامی می­دانند که بر رفتار فردی طرفين در طول تعاملاتشان تأثير می گذارد.

با ادغام نمودن طرح های آموزش مهارت اجتماعی، آموزش مهارت های اجتماعی به شش مهارت تقسيم می شود: تعامل کلامی، قاطعیت، مراقبت از خود، پاسخ گويی به تعاملات،  اداره و حل تعارض، و دوست يابی. آموزش مهارت های اجتماعی بطور اخص شامل مهارت های تعامل کلامی و قاطعیت است (لين و همکاران،2004). مبادلات کلامی و غير کلامی شاهراه ارتباط با ديگران است.مبادلات کلامی با احوالپرسی نمودن شروع می شود و تا پايان مباحثه دربرگيرنده گفتگوها، سؤالات و پاسخ هايی طرفين می باشد. تن صدا، سرعت گفتار، آهنگ( ملودی) صدا،حجم گفتار؛ وضعيت بدنی؛ ادا و اطوار بدن؛ تماس چشمی؛ فاصله بدنی؛تظاهرات چهره و گفتن مناسب کلمات بخشی از تعامل و مبادله می باشند. بنابراين، مهارت تعامل ( مبادله کلامی و غير کلامی) يکی از عناصر مهم برنامه آموزش مهارت های اجتماعی است(کارتلدج و کليفلد ،1991؛ ليو[4] ،1995؛رين و مارکل،1979؛ والکر[5] و همکاران،1983). بطورخلاصه، مهارت های اجتماعی، مهارت های ارتباطی هستندکه رفتار های يادگيری کلامی و غير کلامی را تحت شرايط مختلف بکار می گيرد بطوری که افراد توسط جامعه پذيرفته می شوند. مهارت های تعاملات کلامی و قاطعیت محتوی رايج آموزش هستند و افراد فاقد مهارت های اجتماعی بطور مکرر آموزش داده می شوند تا از طريق توضيح، توصيف،ايفای نقش، بازخورد و تقويت اجتماعی، و تمرين تکاليف خانگی؛ توانايی مهارت های اجتماعی خود را بهبود بخشند.

يکی از دلايل عمده اقدام افراد به رفتارهای پرخاشگرانه مکرر فقدان مهارت های اجتماعی اساسی آنان است( کاپلان و سادوک، به نقل از پورافکاری،1382). چون راه مکالمه مؤثر را نمی دانند، راه نادرست را برای اظهار وجود انتخاب می نمايند. ناتوانی آنها برای انجام کارهای ساده ای مثل درخواست، مذاکره و شکوه و شکايت غالباً موجب ناراختی دوستان، افراد غریبه و آشنايان می گردد. اين نقص های اجتماعی شديد موجب می شود که مکرراً احساس ناکامی نموده و نسبت به کسانی که با آنان رابطه مستقيم دارند خشگين و پرخاشگر گردند. يکی از روش های کاستن از تکرر رفتار خشونت آميز چنين افرادی آموزش مهارت های اجتماعی به آنان است، چيزی که شديداً نيازمند آن هستند.

آموزش مهارت های اجتماعی در گروه های گوناگون از جمله نوجوان پرخاشگر و حتی والدينی که بچه های خود را کتک می زنند مورد استفاده قرار گرفته است( کاپلان و سادوک، به نقل از پورافکاری،1382). در بسياری از موارد آموزش مهارت های اجتماعی، تغييرات ژرف در رفتارهای مورد نظر( مثلاً افزايش روابط بين فردی، توانايی بهتر مدارا با طرد شدن و استرس) حاصل نموده و کاهش رفتار خشن مربوط به اين تغييرات فراوان مشاهده شده است. اين نتايج اميدوار کننده بوده و حاکی است که آموزش مهارت های اجتماعی می تواند روشی اميد بخش برای کاستن از خشونت انسانی باشد( کاپلان و سادوک، به نقل از پورافکاری،1382).

[2]- Rinn

[3]- Markle

[4]- Lu

[5]- Walker

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.